افغانستان بر سر دو راهی؛ پژمردگی یا شگوفایی

رسانه‌های آمریکایی به نقل از مقامات این کشور گزارش دادند که قرار است تا قبل از تاریخ یازدهم سپتامبر سال روان میلادی، تمامی نیروهای نظامی آمریکا از افغانستان خارج شوند.
نشر گزارش یاد شده با واکنش‌های متفاوت در داخل افغانستان روبه‌رو گردیده است.
گروه طالبان در واکنش غیر مستقیم نسبت به این تصمیمِ کاخ سفید اعلام کرده است که تا زمانی که نیروهای خارجی در افغانستان حضور داشته باشند در هیچ کنفرانسی که راجع به افغانستان باشد اشتراک نخواهند کرد.
اشاره طالبان ظاهراً به کنفرانس استانبول است که قرار بود در اواسط ماه جاری میلادی به سرپرستی سازمان ملل در کشور ترکیه برگزار شود.
دولت آمریکا بعد از دو دهه جنگ با گروه طالبان، سال پیش بعد از هژده ماه مذاکره، با این گروه به توافق رسید. بر اساس توافق‌نامه صلح دوحه، دولت آمریکا متعهد گردیده بود که تمامی نیروهای نظامی خود را تا اول ماه می سال ۲۰۲۱ از افغانستان بیرون کند و در مقابل گروه طالبان هم تعهد کرده بود که از خاک افغانستان علیه آمریکا و متحدین آن استفاده نخواهد شد.
برای دولت جو بایدن توافق‌نامه صلح میان گروه طالبان و آمریکا از دولت دونالد ترامپ به میراث مانده است. ترامپ که از وی به‌عنوان رییس‌جمهور غیر متعارف در تاریخ آمریکا یاد می‌گردد در آخرین سال دولتش تصمیم گرفت تا منازعه افغانستان را از راه گفت‌و‌گو و مذاکره حل و فصل نماید؛ از همین رو با طالبان به مذاکره پرداخت و بعد از گفت‌و‌گوهای طولانی و نفس‌گیر با آنها به توافق رسید.
مساله جنگ و صلح افغانستان برای ترامپ تا حدودی مساله انتخاباتی بود، وی بخاطر پایان جنگ افغانستان با گروه طالبان به توافق رسید تا با فراخواندان سربازان آمریکایی به کشور رای شهروندان آمریکایی (آمریکای‌های خسته از جنگ) را به‌دست بیاورد.
از سوی دیگر از ترامپ به‌عنوان رییس‌جمهوری یاد می‌گردد که مخالف جهانی شدن و طرفدار ملی‌گرایی است. وی خواهان محدود شدن نقش جهانی آمریکا در سطح نظام بین‌الملل بود از همین رو به صراحت اعلام می‌کرد که آمریکا پولیس جهان نیست و نباید ارتش آمریکا امنیت انتقال انرژی را که از آن کشورهای عربی و چین سود می‌برد بگیرد از سوی دیگر ترامپ از مسایل بین‌الملل و پیچیدگی ژئوپولتیکی جهان آگاهی چندان نداشت و اهمیت مناطق حساس سوق‌الجیشی دنیا را به درستی درک کرده نمی‌توانست از همین رو تصمیم گرفته بود تا نیروهای آمریکایی را از مناطق حساس جهان (افغانستان، سوریه وعراق) بیرون کند.
اما وضعیت جو بایدن با ترامپ کاملاً فرق دارد. وی نه دغدغه انتخابات دارد و نه هم مثل رقیب انتخاباتی‌اش به طبل ملی‌گرایی افراطی می‌کوبد.
جو بایدن در روز تحلیف به صراحت گفت که آمریکا می‌خواهد دوباره به نقش رهبری کننده جهان برگردد. وی دراین سخنرانی گفت که دولتش برای کشور چین اجازه بلندپروازی را نخواهد داد و این کشور را بزرگترین دشمن و رقیب آمریکا عنوان کرد.
از سوی دیگر تنش و رقابت میان آمریکا و روسیه در خاورمیانه، شرق اروپا و آمریکای لاتین رو به افزایش است.
با در نظرداشت مسایل فوق، موقعیت ژئوپولتیک و ژئواستراتژیک افغانستان برای آمریکا مهم است از همین رو به‌نظر نمی‌رسد که این کشور افغانستان را به کلی ترک نماید و تمامی نیروهای نظامی‌شان را از افغانستان بیرون کند.
حالا سوال اساسی این است که بعد از تاریخ اول ماه می موقف گروه طالبان در برابر تصمیم آمریکا چه خواهد بود؟ دولت آمریکا در قالب توافق‌نامه صلح دوحه با گروه طالبان تعهد کرده بود که این کشور تمامی نیروهای رزمی‌شان را به تاریخ اول ماه می از افغانستان بیرون خواهد کرد. حالا دولت آمریکا تاریخ جدید را برای خروج نیروهای‌شان تعیین کرده است. از سوی دیگر هیچ تضمینی هم وجود ندارد که دولت آمریکا این بار به قول و قرارش عمل کند و به تاریخ تعیین شده از افغانستان بیرون شود. به‌نظر می‌رسد که برای طالبان سه گزینه ذیل وجود دارد.

  1. آغاز مذاکره با دولت آمریکا برای توافق روی جدول جدید زمانی؛
  2. موافقت با حضور آمریکا تا ماه سپتامبر؛
  3. لغو توافق‌نامه صلح دوحه و آغاز جنگ دوباره علیه نیروهای خارجی.
    انتخاب هر یکی ازاین گزینه‌ها برای طالبان هزینه سنگین سیاسی و نظامی را در پی خواهد داشت. در صورتی‌که این گروه برای تعیین جدول جدید زمانی جهت خروج نیروهای خارجی با آمریکا به مذاکره بنشیند، ممکن است این مذاکرات چندین ماه را در بر بگیرد و همچنان باعث خدشه‌دار شدن موقف و اعتبار این گروه نزد اعضای آن و سایر جهت‌های داخلی و بیرونی گردد.
    در صورتی‌که گروه طالبان با حضور نیروهای خارجی تا ماه سپتامبر سال روان موافقت کند، این مساله باعث ایجاد تفرقه و انشعاب میان اعضای گروه طالبان می‌شود.
    ممکن است رهبری طالبان به قشر نظامی خویش بگوید که تا ماه سپتامبر صبر پیشه کنند و زمانی که نیروهای آمریکایی از افغانستان بیرون شد آنها دولت افغانستان را از طریق نظامی ساقط خواهند کرد. این مساله ممکن تا حدودی رضایت خاطر جنگجویان این گروه را جلب کند؛ اما سوال این است که چه کسی در میان رهبری طالبان به قشر نظامی این تضمین را می‌دهد که بعد از ماه سپتامبر واقعا آمریکا نیروهایش را از افغانستان بیرون می‌کند؟ بناءً انتخاب گزینه دوم نیز برای طالبان دشوارتر از گزینه نخست خواهد بود. دشواری گزینه سوم کمتر از گزینه‌های اول و دوم نیست؛ چون با لغو قرارداد صلح دوحه و آغاز جنگ علیه نیروهای خارجی گفتمان صلح به حاشیه خواهد رفت و گفتمان جنگ جایگزین گفتمان صلح خواهد شد. به‌نظر می‌رسد رهبری طالبان جنگجویانش را به انتخاب گزینه دوم با این توجیه ترغیب و تشویق کند که بعد از خروج نظامیان آمریکایی آنان می‌توانند دولت افغانستان را ساقط کنند.
    با در نظر داشت مسایل فوق برای دستگاه دیپلماسی آمریکا بسیار سخت خواهد بود که طالبان را راضی کند تا در نشست صلح استانبول شرکت کنند. گفته می‌شود دولت آمریکا برای طالبان در بدل شرکت این گروه در نشست استانبول وعده رهایی هفت هزار زندانی این گروه از زندان‌های دولت افغانستان و خارج ساختن نام سران این گروه از فهرست سیاه سازمان ملل متحد را داده است.
    در صورتی‌که طالبان در نشست استانبول شرکت نکنند، ممکن است دایر شدن این نشست نتایج مثبت و قابل لمس را برای ساختار سیاسی آینده دولت افغانستان نداشته باشد. در همین حال زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد که اگر طالبان بر عدم شرکت‌شان دراین نشست پافشاری کنند، ممکن دولت آمریکا ماهیت اجندای این نشست را تغییر بدهد و شاید نشست استانبول یک نشست مشورتی باشد تا طالبان در آن اشتراک نماید.

نویسنده: لطیف آرش

Spread the love

ممکن است بپسندید...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *